“Kun je even kijken? Hij doet het niet.”
Het is verleidelijk om direct de oplossing te geven. Je weet vaak precies waar de knop zit, welke instelling aangepast moet worden of welke stap iemand heeft gemist. Maar wat gebeurt er als je steeds het antwoord geeft? Dan help je op dat moment, maar creëer je onbedoeld ook afhankelijkheid. De volgende keer komt die collega opnieuw naar je toe met dezelfde vraag. Niet omdat diegene het niet kan leren, maar omdat jij het steeds oplost.
Neem daarom niet het stuur over, maar help collega’s om zelf de weg te vinden.

Van probleemoplosser naar leercoach

Het doel van helpen is niet dat collega’s minder fouten maken. Het doel is dat ze leren omgaan met fouten, oplossingen leren vinden en meer vertrouwen krijgen in hun eigen digitale vaardigheden.
Dat bereik je niet door uitleg te geven, maar door vragen te stellen.

Goede vragen helpen collega’s om zelf na te denken over een probleem, eerder opgedane kennis te activeren, logisch te redeneren, te durven experimenteren en meer vertrouwen te krijgen in hun eigen kunnen. Kortom: door vragen te stellen worden mensen digitaal zelfstandiger.

1. Eerst laten verkennen
Voordat je naar oplossingen zoekt, is het belangrijk dat iemand het probleem zelf onder woorden brengt.
Vragen die daarbij helpen zijn:

• Waar loop je precies op vast?
• Wat wil je uiteindelijk bereiken?
• Kun je me laten zien wat er gebeurt?
• Wanneer gaat het wel en wanneer niet?
• Wat heb je tot nu toe al geprobeerd?
• Welke stap heb je als laatste gedaan?

Vaak ontstaat tijdens dit gesprek al meer inzicht. Regelmatig ontdekt iemand zelf waar het misgaat.

2. Het geheugen activeren
Mensen weten vaak meer dan ze denken. Door bestaande kennis naar boven te halen, help je collega’s om zelf verbanden te leggen. Probeer bijvoorbeeld:

• Heb je dit eerder wel eens gedaan?
• Waar zou je normaal gesproken als eerste kijken?
• Herken je iets van een eerdere situatie?
• Welke knop of optie zou logisch zijn?
• Weet je nog hoe we dit de vorige keer hebben aangepakt?
• Welke mogelijkheden zie je zelf?

Deze vragen versterken het vertrouwen in eerder opgedane ervaring.

3. Hardop laten nadenken
Veel mensen lossen problemen op zonder zich bewust te zijn van hun eigen denkproces. Door dat denkproces hardop te laten verwoorden, wordt het zichtbaar en leerbaar. Vragen die daarbij helpen:

• Neem me eens mee in je gedachtegang.
• Als ik er niet was, wat zou je als eerste doen?
• Welke stap zou jij nu kiezen?
• Waar verwacht je dat de oplossing zit?
• Wat vertelt het scherm je eigenlijk?
• Welke informatie heb je al?

Je zult merken dat collega’s vaak dichter bij de oplossing zitten dan ze zelf denken.

4. Onderzoek stimuleren
Digivaardigheid betekent niet alles weten. Het betekent weten hoe je antwoorden kunt vinden.
Daarom zijn onderzoeksvragen krachtig:

• Zullen we samen op onderzoek uitgaan?
• Waar zouden we het antwoord kunnen vinden?
• Welke zoekwoorden zou je gebruiken?
• Waar kun je hulp in het programma zelf vinden?
• Is er een knop ‘Help’ of een uitleg beschikbaar?
• Welke collega zou dit ook kunnen weten?

Zo leert iemand niet alleen dit probleem op te lossen, maar ook toekomstige vragen zelf aan te pakken.

5. Kleine stapjes laten zetten
Soms lijkt een probleem groot en ingewikkeld. Dan helpt het om het op te splitsen in kleine stappen. Stel bijvoorbeeld vragen als:

• Wat is de eerstvolgende kleine stap?
• Probeer die stap eens.
• En wat gebeurt er nu?
• Wat valt je op?
• Wat zegt dat jou?
• Welke volgende stap lijkt logisch?

Elke succesvolle stap vergroot het vertrouwen.

6. Fouten normaliseren
Veel collega’s vinden digitale problemen spannend. Ze zijn bang iets verkeerd te doen of “iets kapot te maken”. Juist daarom is het belangrijk om fouten te normaliseren. Zeg bijvoorbeeld:

• Mooi, nu weten we in ieder geval wat niet werkt.
• Wat leren we hiervan?
• Wat zou je nu anders proberen?
• Computers zijn goede leermeesters; ze geven direct feedback.
• Experimenteren mag. Er kan bijna niets kapot.

Fouten maken hoort erbij! Zo ontdek je juist hoe het werkt.

7. Zelfvertrouwen versterken
Mensen leren sneller wanneer ze succeservaringen hebben.
Besteed daarom bewust aandacht aan wat goed gaat. Vragen die helpen:

• Kijk eens, dit heb jij zelf ontdekt.
• Hoe wist je dat?
• Goed gezien.
• Zie je hoeveel je eigenlijk al weet?
• Denk je dat je dit de volgende keer zelf kunt?
• Hoe zou je dit straks aan een collega uitleggen?

Zo verschuift de focus van “ik kan dit niet” naar “ik ben het aan het leren”.

8. Afronden en borgen
Een coachgesprek is pas echt waardevol als iemand het geleerde de volgende keer opnieuw kan toepassen. Sluit daarom af met vragen als:

• Wat onthoud je hiervan?
• Welke tip geef je jezelf voor de volgende keer?
• Wat zou je doen als dit morgen weer gebeurt?
• Hoe kun je dit terugvinden?
• Wil je het nog één keer zelf uitvoeren?
• Zou je dit nu aan iemand anders kunnen leren?

Zo vergroot je de kans dat het geleerde blijft hangen.

Handige standaardzinnen voor digicoaches

Soms maakt één zin al duidelijk dat je niet de oplossing komt geven, maar komt helpen leren.
Deze zinnen werken vaak goed:

• “Ik help je graag, maar jij zit vandaag aan de knoppen.”
• “Laten we samen ontdekken hoe het werkt.”
• “Ik geef geen antwoord, maar ik loop wel met je mee.”
• “Jij bestuurt de muis; ik stel alleen de vragen.”
• “Ik geloof dat jij dit kunt.”
• “Zullen we eerst eens onderzoeken wat we al weten?”
• “Waar zou jij beginnen?”
• “Probeer maar eens. Ik vang je op als het nodig is.”
• “Fouten maken hoort bij leren.”
• “Je bent dichter bij de oplossing dan je denkt.”

De beste digicoach geeft niet altijd het antwoord

Dat klinkt misschien tegenstrijdig. Toch zit daarin juist de kracht van coaching. Door minder antwoorden te geven en meer vragen te stellen, help je collega’s niet alleen met het probleem van vandaag. Je geeft ze iets veel waardevollers mee: het vertrouwen en de vaardigheden om morgen zelf verder te kunnen. Zie het als leren fietsen: je kunt iemand blijven duwen, maar uiteindelijk is het veel handiger als diegene zelf kan trappen. Niet afhankelijkheid creëren, maar digitale zelfstandigheid laten groeien. Dat bespaart jou bovendien kostbare tijd, toch?